Tutarlılık ve Adalet

Bugün insanların en çok güven kaybettiği şeylerden biri, kuralların herkese aynı işlememesi. Bir yerde adam kayırmacılık başladığında, bilgi geri çekilir, emek değersizleşir ve liyakat zayıflar. Oysa güçlü toplumlar, insanları kim olduklarına göre değil; ne bildiklerine, ne ürettiklerine ve ne kadar sorumluluk taşıyabildiklerine göre değerlendirir. Tarih boyunca gelişim gösteren toplumlara baktığımızda bunun izlerini görmek mümkündür. Rönesans yalnızca sanatın yükselişi değildi; aynı zamanda aklın, bilimin ve sistemli düşünmenin değer kazandığı bir dönemdi. İnsanlar daha güçlü biçimde şu soruyu sormaya başladı: “Bir düzen kişilere göre mi işlemeli, yoksa ilkelere göre mi?” Benzer şekilde Osmanlı’nın belirli dönemlerinde de devlet yönetiminde eğitim ve disiplin büyük önem taşıyordu. Devşirme sistemi bugün farklı açılardan tartışılabilir; ancak o sistemin dikkat çeken taraflarından biri, devletin belirli kademelerinde görev alacak insanların ciddi bir eğitim sürecinden geçirilmesiydi. Çünkü büyük sorumlulukların yalnızca yakınlıkla ya da torpille değil, bilgi ve yeterlilikle taşınabileceği düşünülüyordu. Bence tutarlı olmak sadece adalet meselesi değildir; aynı zamanda bir medeniyet meselesidir. İnsan bilinçli tercihler yaptığında, kısa vadeli çıkarlarla değil uzun vadeli değerlerle hareket etmeyi öğrenir. Bu da hem bireyi hem toplumu daha sağlam bir yapıya dönüştürür. Çünkü gerçek ilerleme, kuralların güçlüye göre eğilip bükülmediği yerde başlar.