Anadolu İrfanı: Bir Milletin Sessiz Hazinesi

Bugün bilgi çağında yaşıyoruz. Dünyanın herhangi bir yerindeki bilgiye saniyeler içinde ulaşabiliyoruz. Ancak bilgiye ulaşmakla bilgeleşmek aynı şey değildir. İnsanlık tarihine baktığımızda toplumları yüceltenin yalnızca bilgi değil, o bilgiyi hangi ahlakla kullandıkları olduğunu görürüz. Anadolu irfanı, bu toprakların binlerce yıllık birikiminin süzülerek insan karakterine dönüşmüş halidir. O nedenle Anadolu irfanını yalnızca bir kültür meselesi olarak görmek eksik olur. O aynı zamanda bir vicdan meselesidir. Bu irfanın temelinde insan vardır. İnsanın makamından, servetinden, eğitiminden önce insanlığına değer veren bir anlayış vardır. Kapıya gelen misafirin rızkıyla geldiğine inanılır. Bir yetimin başını okşamak ibadet sayılır. Komşunun derdi duyulunca kapısı çalınır. Cenazede omuz verilen tabut, düğünde paylaşılan sevinç, hastaya götürülen bir tas çorba hep bu anlayışın eseridir. Anadolu irfanı insanı yalnız bırakmaz. Çünkü bilir ki insan, insanla tamamlanır. Yunus Emre'nin dilinde sevgiye, Hacı Bektaş Veli'nin sözlerinde hoşgörüye, Mevlânâ'nın çağrısında kucaklayıcılığa dönüşen bu anlayış, yüzyıllar boyunca toplumu ayakta tutan görünmez harç olmuştur. Devletler kurulmuş, savaşlar yaşanmış, sınırlar değişmiş; fakat insanı insan yapan değerler nesilden nesile aktarılmaya devam etmiştir. Bugün ise farklı bir sınavla karşı karşıyayız. Başarılı insan yetiştirmeye çalışırken iyi insan yetiştirmeyi ihmal etme tehlikesiyle karşı karşıyayız. Çocuklarımıza kazanmayı öğretiyoruz; fakat kaybedenin elinden tutmayı ne kadar öğretiyoruz? Haklarını anlatıyoruz; fakat sorumluluklarını ne kadar anlatıyoruz? Meslek sahibi olmanın yollarını gösteriyoruz; fakat vicdan sahibi olmanın önemini yeterince vurguluyor muyuz? Anadolu irfanı tam da burada bize önemli bir hatırlatma yapıyor: İnsanın değeri sahip olduklarında değil, sahip olduklarıyla ne yaptığıdır. Çünkü ilim kibir doğuruyorsa eksiktir. Güç adaletten uzaklaşıyorsa tehlikelidir. Servet paylaşılmıyorsa anlamını yitirir. İrfan ise bütün bunlara yön veren iç pusuladır. Belki de bugün yeniden ihtiyaç duyduğumuz şey daha fazla teknoloji, daha fazla bina, daha fazla unvan değildir. Belki de ihtiyaç duyduğumuz şey; bir büyüğün duasında, bir annenin nasihatinde, bir komşunun vefasında ve Yunus'un dilindeki sevgide saklı olan o kadim hikmeti yeniden hatırlamaktır. Çünkü medeniyetler kanunlarla ayakta kalabilir; fakat ancak vicdanla yükselebilir. Ve Anadolu irfanı, bu milletin vicdanıdır.